PPWR ontleed: wat vastligt, wat nog in de maak is, en waarom wachten geen optie is.

De nieuwe Europese verpakkingsverordening heeft een duidelijk doel: verpakkingen duurzamer en circulairder maken; minder materiaal per eenheid, meer van wat op de markt wordt gebracht ook werkelijk gerecycleerd, minder gevaarlijke inhoud…

De kerncijfers in de nieuwe Europese verpakkingsverordening liggen vast. De methodologieën die bepalen of u ze haalt, nog niet. Die kloof, tussen verplichtingsdata die vastliggen voor 2030 en gedelegeerde handelingen die de komende jaren nog worden opgesteld, is het huidige probleem dat op de bureaus van verpakkingsteams ligt.

De EU-verordening inzake verpakkingen en verpakkingsafval, of in meer technische termen Verordening (EU) 2025/40, is op 11 februari 2025 in werking getreden en vervangt de oude verpakkingsrichtlijn die sinds het midden van de jaren negentig van kracht was. De algemene toepassing start op 12 augustus 2026.

Wat valt er werkelijk onder

Alle verpakkingen die op de EU-markt worden gebracht, ongeacht materiaal of herkomst, vallen onder het toepassingsgebied, samen met alle verpakkingsafval dat in de Unie wordt gegenereerd. Dat omvat elk verpakkingsniveau (primair, secundair, tertiair) en elk materiaal (kunststof, papier, glas, metaal, hout, composieten), van e-commerce tot serviceverpakkingen, waardoor het toepassingsgebied werkelijk allesomvattend is.

Eén aandachtspunt om vroeg te signaleren: de PPWR legt duidelijke definities vast voor de verschillende rollen in de verpakkingswaardeketen (fabrikant, producent, importeur, distributeur en anderen), en de verplichtingen verschillen per rol.

Figuur 1: Enkele belanghebbenden in de toeleveringsketen en enkele van hun verplichtingen.

Wie welke verantwoordelijkheid draagt voor ontwerp, conformiteit, registratie, bijdragen en rapportage hangt af van welke definitie op uw bedrijf van toepassing is. Voor de meeste bedrijven is dit niet intuïtief, en het antwoord verschilt vaak van waar de commerciële verantwoordelijkheid ligt. Uitzoeken waar u onder de definities van de PPWR valt, is de praktische eerste stap, want het bepaalt welke verplichtingen van u zijn en welke stroomopwaarts of stroomafwaarts liggen. Doe dit vóór 12 augustus 2026, niet erna.

De inhoudelijke blokken

De PPWR omvat een breed terrein. De blokken hieronder richten zich op de onderwerpen die de rest van deze reeks verder zal uitdiepen, met enkele bijkomende punten kort toegelicht voor de context.

Hergebruik en navulling. Vanaf 1 januari 2030 gelden bindende sectorspecifieke doelstellingen, met indicatieve doelstellingen voor 2040; afwijkingen zijn mogelijk en de uitvoering verloopt op nationaal niveau. Hergebruik telt echter pas wanneer het onderliggende systeem voldoet aan een reeks operationele vereisten, waaraan de meeste bestaande systemen vandaag nog niet voldoen. Artikel 2 van deze reeks behandelt hergebruik in detail.

Recycleerbaarheid. Elke verpakking krijgt een score: A, B of C. Wanneer de recycleerbaarheidsscore lager is dan 70%, wordt deze verpakking beschouwd als niet-conform en moet het op de markt brengen ervan worden beperkt. Vanaf 1 januari 2030 is alles onder niveau C niet meer toegestaan. Vanaf 2035 komt daar een voorwaarde van “grootschalige recyclage” bij: een verpakking moet niet alleen ontworpen zijn voor recyclage, ze moet in de praktijk ook effectief gerecycleerd worden. Vanaf 2038 zijn alleen scores A en B nog toegelaten. De scoringsmethodologie zelf? Nog in opmaak. En het venijn kan in de details zitten. We gaan hierop dieper in, in artikel 3 van deze reeks.

Gerecycleerde inhoud in kunststofverpakkingen. Vanaf 1 januari 2030 geldt een minimum gerecycleerde inhoud, met stapsgewijze verhogingen tot 2040. Het toepassingsgebied is al duidelijk en wat blijkt; niet al het kunststofafval zal meetellen voor deze doelstellingen! De rekenregels, verificatie- en traceerbaarheidsregels zijn gebundeld in een uitvoeringshandeling die voor 31 december 2026 wordt verwacht. Artikel 4 van deze reeks gaat dieper in op de doelstellingen en de mass balance-kwestie.

Zorgwekkende stoffen. De limieten voor zware metalen zijn overgenomen uit de vorige regeling. Het nieuwe element is de beperking op PFAS in verpakkingen die met voedsel in contact komen boven vastgelegde drempelwaarden, vanaf 12 augustus 2026. Dat is geen 2030. Als u gefluoreerde vetwerende behandelingen gebruikt, zou deze datum al ergens op een muur moeten staan.

Afvalpreventie. Doelstelling voor de lidstaten: verpakkingsafval per inwoner met 5% omlaag tegen 2030, 10% tegen 2035, 15% tegen 2040 ten opzichte van 2018. Een nationale verplichting, zonder aanwijzing over hoe de lidstaten ervoor zullen zorgen dat de doelstellingen gehaald worden, maar die de regulatoire druk op de op de markt gebrachte volumes stilletjes verhoogt. De figuur hieronder, van Eurostat, toont dat we niet op koers zitten om deze doelstellingen te halen. Sinds 2018 is de productie van verpakkingsafval per inwoner gestegen in plaats van gedaald…

Figuur 2: gegenereerd en gerecycleerd verpakkingsafval (kg/inwoner)

De data die ertoe doen

De kalender van de PPWR kent twee duidelijk te onderscheiden soorten data:

• Harde inhoudelijke verplichtingsdata. Dit zijn de data vanaf wanneer een verpakkingseenheid aan een bepaalde vereiste moet voldoen om op de EU-markt te mogen blijven.
• Methodologische deadlines voor de Commissie. Dit zijn de data waarop de Commissie zich heeft geëngageerd om de gedelegeerde of uitvoeringshandelingen te publiceren die de algemene verplichtingen omzetten in meetbare regels.

Wat nog echt niet vastligt

Verschillende methodologieën achter de PPWR worden nog uitgewerkt. De drie hieronder zijn die met de grootste implementatie-impact, en elk daarvan krijgt de nodige diepgang in een later artikel van deze reeks.

De belangrijkste is “mass balance”. Of, en onder welke allocatieregels, recyclaat uit chemische recyclage mag meetellen voor de doelstelling inzake gerecycleerde inhoud, is de vraag met de meest reële implementatiekosten voor de kunststofwaardeketen. De uitvoeringshandeling van de Commissie hierover wordt verwacht voor 31 december 2026, en de reikwijdte en aanpak ervan zullen bepalen hoe verwerkers en merkeigenaars hun claims over gerecycleerde inhoud voor de rest van het decennium vormgeven.

De tweede is de scoringsmethodologie voor ontwerp gericht op recycling. In de praktijk is het verschil tussen score B en score C niet eenvoudig vast te leggen, zeker niet over zo verschillende categorieën als PET-flessen, meerlaagse zakjes, glazen potten met metalen deksel en golfkartonnen dozen. Net die methodologische vraag bepaalt of een bepaalde SKU 2030 overleeft. Het lopende standaardisatiewerk van JRC en CEN wijst al een richting aan, maar pas zodra de Commissie haar gedelegeerde handeling aanneemt, worden de drempelwaarden ook echt bindend.

De derde is het minimumaantal rotaties voor hergebruik. Zonder cijfer blijft de vereiste “ontworpen voor X rotaties” retorisch. Met een cijfer wordt het de variabele die bepaalt of een hergebruiksysteem überhaupt op milieu-vlak zinvol is.

Waarom wachten de slechtste keuze is

Als u wacht tot elke methodologie is gepubliceerd voordat u herontwerpt, beperkt u uw ontwerp- en investeringsvenster tot minder dan drie jaar voor de verplichtingen van 2030. Voor verpakkingen met maatwerkmallen, gekwalificeerde materiaalspecificaties en toelatingen voor voedselcontact is dat niet veel tijd. Het alternatief is nu al te handelen op basis van het best beschikbare bewijs. EN 13430 over recycleerbaarheid blijft de geharmoniseerde norm. De voorbereidende studies van de Commissie zijn publiek. De richting is zichtbaar, ook al liggen de definitieve cijfers nog niet vast.

Hier bewijst een PPWR-gapanalyse haar waarde: een portfolio in kaart brengen tegenover wat al vastligt, de meest blootgestelde SKU’s signaleren onder de plausibele methodologische uitkomsten, en de herontwerpen met de langste doorlooptijd prioriteren.

En nog iets: conform is niet hetzelfde als beter

De criteria van de PPWR correleren met milieu-impact. Ze zijn er niet gelijk aan. Op dit punt kunnen we een stap terug doen en de focus verleggen van naleving naar ecodesign. Bij ecodesign denken we in termen van de geleverde dienst, in plaats van louter in termen van het product zelf. Waarvoor dient mijn product? Waarom gebruiken mijn gebruikers het? Als we geen rekening houden met deze vragen, kan dit mogelijk leiden tot een toename van de milieu-impact. Een herontworpen verpakking kan elke drempelwaarde van de verordening halen en toch slechter scoren op een volledige levenscyclusbasis dan de oorspronkelijke verpakking die ze vervangt. Verpakking die te licht is gemaakt en daardoor het product minder goed beschermt, drijft het voedselverlies op. Hergebruik met een laag aantal rotaties en lange transportafstanden verliest het tegen goed ontworpen eenmalig gebruik. We hebben elk van deze gevallen herhaaldelijk gezien in onze studies.

De twee beoordelingen, regulatoire conformiteit en levenscyclusimpact, moeten parallel lopen, vóór het ontwerp vastligt. En zodra het ontwerp vastligt, verhoogt de richtlijn 2024/825 (Empowering Consumers Directive) de bewijslast voor elke milieuclaim die daarop gebaseerd is. Onderbouwing is niet langer optioneel.

Dat is het argument dat door de rest van deze reeks loopt. Handel op basis van het best beschikbare bewijs. Test conformiteit en levenscyclusprestaties samen, niet na elkaar. Documenteer de keuzes grondig genoeg zodat de claims een toetsing doorstaan.

Dit was het eerste artikel in een reeks van vijf over de Europese verordening inzake verpakkingen en verpakkingsafval. Het volgende artikel behandelt hergebruiksystemen: de doelstellingen van artikel 29, wat ‘herbruikbaar’ operationeel werkelijk moet betekenen, de milieuafwegingen, en hoe het bewijs eruit moet zien om een afwijking te kunnen claimen.

RDC Environment heeft publieke overheden, producentenverantwoordelijkheidsorganisaties, federaties en bedrijven doorheen de verpakkingswaardeketen begeleid bij de implementatie van de PPWR en de aangrenzende regelgevende dossiers.

RDC Environment begeleidt bedrijven en federaties bij PPWR-gapanalyses en LCA-gebaseerde eco-design. Neem contact op als dit op uw bureau ligt.